Güney Afrika'nın Yüksek Mahkemesi Shell'in Wild Coast Planını Durdurdu

Anayasa Mahkemesi Lisans Yenilenmesine Karşı Karar Verdi

Maritime Executive’in haberine göre Shell, Güney Afrika’nın Wild Coast bölgesindeki offshore petrol ve gaz arama planlarına ilişkin uzun süredir devam eden hukuk mücadelesini kaybetti. Anayasa Mahkemesi geçen cuma günü, alt mahkemelerce daha önce usul açısından hatalı bulunmuş bir arama lisansının hükümet tarafından yenilenemeyeceğine karar verdi.

Wild Coast, göç eden kambur balinalara ev sahipliği yapan bozulmamış bir kıyı bölgesi olarak tanımlanıyor. Greenpeace de dahil olmak üzere çevre grupları, planlanan sismik araştırmanın balinalara zarar vereceğini ve ticari balıkçılık faaliyetlerini aksatacağını öne sürerek 2021 yılında Shell’e karşı ilk davayı açmıştı.

Yıllara Yayılan Hukuki Süreç

Shell, arama planlarının tüm ilgili düzenleyici gerekliliklere uygun olduğunu savunmuş ve Güney Afrika açıklarında sismik çalışma yapacak ilk şirket olmayacağını belirtmişti. İlk yüksek mahkeme kararı Shell lehine sonuçlanmış, ancak Makhanda Yüksek Mahkemesi 2021 yılı Aralık ayı sonunda, yerel topluluklarla yeterli istişare yapılmadığı gerekçesiyle araştırmayı durduran bir tedbir kararı vermişti. Shell bunun ardından Amazon Warrior adlı sismik araştırma gemisinin kiralamasını iptal etmiş, gemi Ocak 2022’de herhangi bir çalışma yapmadan Güney Afrika sularından ayrılmıştı.

Eylül 2022’de Makhanda Yüksek Mahkemesi bir adım daha ileri giderek, diğer sorunların yanı sıra karşılanmamış topluluk bilgilendirme ve istişare yükümlülükleri nedeniyle Shell’in arama lisansını tamamen iptal etti. Shell bu karara itiraz etti; istinaf mahkemesi kararı onadı ancak lisansın ileride yenilenmesine yönelik bir yol bırakmış oldu. Bu mesele Eylül 2025’te Anayasa Mahkemesi’ne taşındı.

Mahkemenin Gerekçesi

Anayasa Mahkemesi kararında, daha önce usul açısından hatalı bulunmuş bir lisansın yenilenemeyeceğine hükmetti. Mahkeme, aksinin kabul edilmesinin “finansal yatırımın ciddi anayasal ihlallerin önüne geçmesine izin vereceğini” ve etkilenen tarafların haklarının ticari çıkarların gerisinde kalacağı anlamına geleceğini belirterek, bunun ülkenin anayasasının amaçladığı bir şey olmadığını vurguladı.

Karar, Shell’in geriye kalan itiraz yollarını da kapatmış oldu. Şirket verdiği yanıtta, Güney Afrika’daki katılımını sürdürmeye kararlı olduğunu belirtti ve ülkenin enerjide daha fazla kendine yeterlilik sağlaması konusunda iyimser olduğunu ifade etti.

Bölgesel Bağlam

Anlaşmazlık konusu bölge olan Orange Havzası, deniz sınırını aşarak Namibya sularına kadar uzanıyor; Shell burada bildirildiğine göre başarılı sonuçlar elde ettiği aktif bir arama programını sürdürüyor.