Gemiyi makine dairesi tutuklatır: 2025'in 52.000 PSC denetimi ne söylüyor?

Her yıl iki büyük liman devleti kontrolü (PSC) rejimi yıllık raporlarını yayımlar; sektörün çoğu bayrak listelerine bakıp geçer. Biz bu yıl eksiklik tablolarını okuduk — ikisini de, satır satır. Tokyo MoU ve Paris MoU 2025’te birlikte 52.020 denetim yaptı, 141.965 eksiklik kaydetti ve 1.943 gemi tuttu.

İki raporun ana bulgusu basit ve evrakla ilgili değil: gemiyi en sık durduran eksiklikler makine dairesinde yaşıyor.

Teknik müdürleri düşündürmesi gereken liste

Tokyo MoU’nun 2025 raporu, en sık tutulmaya yol açan eksiklikleri sıralıyor (Şekil 8, s. 17). Listeyi bir başmühendisin okuyacağı gibi okuyun. Turkuaz çubuklar, makine dairesinde bulunan — ya da esas olarak makine dairesi bakım düzeniyle kanıtlanan — kalemleri işaretliyor:

Sayın: makine mahallini koruyan CO₂ sistemi. Yangın pompaları. Yangın algılama. Yakıt pompalarını ve fanları dışarıdan durduran uzaktan kumandalar. Fire damper’lar. ISM’in “gemi ve ekipman bakımı” kalemi. Yağlı su ayrıştırıcı. Rapora göre en sık tutulmalık 10 eksikliğin yedisi ya güverte altında yaşıyor ya da makine dairesi bakım dosyasıyla kanıtlanıyor — veya çürütülüyor. Sekizincisi, ISM’in kendisi, bu bakım arızalarının “sistem arızası” olarak yazıldığı yer.

Bu bizim veriye giydirdiğimiz bir yorum değil. Tokyo MoU kendi cümlesiyle söylüyor: sevk ve yardımcı makine eksiklikleri (yapı, su geçirmezlik ve acil durum sistemleriyle birlikte) “son yıllarda sürekli arttı” ve rapor bunu gemilerde “etkin bakım eksikliğinin” kanıtı sayıyor (s. 12). Kurum yorumla da kalmadı: 2025 komite toplantısında makine ve bakım koşulları için güçlendirilmiş denetim PSCO rehberini kabul etti ve makine bakımına özel bir çalışma grubu işletiyor. Makine dairesi radara takılmış değil; radarın kendisi.

İki rejim, aynı yön

Sıralamanın arkasındaki hacimler bir dakikayı hak ediyor. Tokyo MoU 2025’te rekor 35.546 denetim yaptı, 90.168 eksiklik buldu; denetimlerin %65,4’ünde en az bir eksiklik çıktı — 11 yıllık serinin zirvesi. Tutulma: 1.255 gemi, %3,53.

Paris MoU daha az denetledi — 16.474 denetim, 14.554 tekil gemi — ama daha sert tuttu: 688 tutulma, %4,18 tutulma oranı ve üst üste üçüncü yıllık artış (2023: %3,86, 2024: %4,03). 19 gemi bölgeden yasaklandı. Toplam eksiklik üçüncü yıl üst üste artarak 51.797’ye çıktı; bunların 4.744’ü tutulmalık ağırlıkta.

Verinin hak ettiği bir dürüstlük notu: Paris MoU, eksiklik analizinin oran artışının birincil nedeni olarak tek bir alanı göstermediğini açıkça yazıyor. Onun yerine tekrarlayan endişe alanları tanımlıyor: yangın güvenliği (SOLAS II-2) eksikliklerin %16,8’i, yapısal/elektrik unsurları %11,6, MLC kapsamında sağlık ve refah %10,0. Yukarıdaki makine dairesi sıralaması Tokyo MoU’nun tutulmalık eksiklik verisidir; Paris verisi bununla tutarlıdır (en büyük kategorisi yangın güvenliği ve bir kuru yük gemisinin yangın donanımının önemli kısmı makine mahallini korur) ama Paris raporu bu analizi kendisi yapmaz. Biz iki veriyi yan yana koyuyoruz; harmanlamıyoruz.

Paris raporunun bir teması daha var, yaptırım ticaretini izleyenlere tanıdık gelecek: kurum, “meşru denetimin dışında çalışan gemilerle giderek daha fazla karşılaşıldığı” uyarısını yapıyor — liman uğrağı yapmadan bölgeden geçen ve bu yüzden risk-bazlı denetim sisteminin tamamen dışında kalan gemiler — yanına da sahte bayrak (“false flags”) ve sahte sertifika endişesini ekliyor.

Gemi tipleri: açık kanat general cargo — yani koster segmenti

Tutulma riski eşit dağılmıyor. Tokyo MoU’nun 2025 rakamlarında iki gemi tipi bölge ortalamasının kabaca iki katı oranda tutuluyor:

Gaz taşıyıcılar küçük ve zaten mercek altındaki bir popülasyon (denetimlerin %2,87’si). General cargo öyle değil: sahanın yük beygiri — Tokyo MoU denetimlerinin %15’i — tipik olarak daha yaşlı, daha az personelli ve en kısa liman kalışlarıyla çalışan segment. Planlı bakımın sessizce arıza bakımına dönüştüğü işletme profili tam olarak budur.

Türkiye’den bakınca bu tablonun adresi bellidir: koster filosu. Türk kıyı ticaretinin ve Akdeniz–Karadeniz–Kıta Avrupası hatlarının ana gövdesi general cargo tonajıdır ve Avrupa limanlarına çalışan her Türk gemisi, tutulma oranı üç yıldır yükselen Paris MoU denetim alanının içindedir. Verinin mesajı sert ama nettir: bu segment ortalamanın neredeyse iki katı oranda tutuluyor ve tutulmayı yapan eksiklikler ezici çoğunlukla bir bakım dosyasının cevaplayabileceği kalemler. Yaşlı tonajda “denetimden geçer” ile “üç gün rıhtımda yatar” arasındaki fark, çelikten önce kayıt düzeninde açılıyor.

Başmühendis gözüyle: listedeki her kalem bir rutindir

İşin rahatsız edici kısmı şu — başmühendis incelemesinden geçmiş haliyle: Tokyo ilk-10’unda egzotik hiçbir şey yok. Her kalem bilinen bir rutine denk düşer —

Bunların hiçbiri çalışan bir enspektöre haber değil. 2025 verisinin değiştirdiği şey, kanıtlamanın ekonomisi. İki rejim de daha çok denetler, daha çok bulur ve — Avrupa’da — son on yılın en yüksek seyreden oranlarıyla tutarken, bakım kaydı bir iç doküman olmaktan çıkıyor; altı saatlik liman uğrağı ile off-hire klozlu üç günlük tutulma arasındaki fark haline geliyor. Tarihli, imzalı, geri çağrılabilir kanıt disiplini artık bir gelir koruma önlemidir.

Filonuzun durumunu bir enspektörden önce kendiniz test etmek isterseniz: PSC eksiklik kontrol listemizle başlayın, dürüst zayıf-nokta görünümü için filo risk öz-değerlendirmesini çalıştırın ve bulguları ofisin trendi liman devletinden önce görmesi için yapılandırılmış haftalık rapora dökün. Güverte altında denetçilerin neye odaklandığının geniş bağlamı için: makine dairesi denetiminde en sık riskler.

Metodoloji

Tüm rakamlar iki birincil belgeden alınmıştır: Tokyo MoU Yıllık Rapor 2025 (yayın Mayıs 2026; denetim/eksiklik/tutulma verileri s. 10–18, Şekil 4–11) ve Paris MoU Yıllık Rapor 2025 (yayın 1 Temmuz 2026; istatistik eki s. 14–15, anlatı s. 4–10; veri kesim tarihi 12 Şubat 2026). Paris’in 2025 tutulma sayısı (688) kurumun basın bülteninde geçer ve yayımlanan oranla tutarlıdır (16.474 denetimin %4,18’i). Birleşik toplamlar (52.020 / 141.965 / 1.943) iki rejimin basit toplamıdır ve MoU’lara değil bize aittir. Grafikteki “makine dairesi” sınıflandırması bizim editoryal eşlememizdir ve itiraz edebilesiniz diye tam olarak gösterilmiştir.